Ηλεκτρολογικό σχέδιο ισχύος και αυτοματισμού, ελέγχου φοράς περιστροφής τριφασικού μοτέρ

Ηλεκτρολογικό σχέδιο κυκλώματος ισχύος για
δεξιόστροφη και αριστερόστροφη φορά περιστροφής
τριφασικού κινητήρα βραχυκυκλωμένου δρομέα. 

Τα τριφασικά μοτέρ βραχυκυκλωμένου δρομέα περιστρέφονται δεξιόστροφα ή αριστερόστροφα ανάλογα με την διαδοχή των τριών φάσεων της παροχής τους.
Η διαδοχή των τριών φάσεων, που συνήθως ονοματίζονται με τα αγγλικά γράμματα R, S, T, είναι δεξιόστροφη και το μοτέρ που θα συνδεθεί στην σειρά με τα U, V, W, θα γυρίσει δεξιόστροφα. Όμως αυτή η φορά είναι κατά σύμβαση σωστή, γιατί εξαρτάται από τον κατασκευαστή του μοτέρ, δηλαδή από το πώς έχει τυλίξει τα πηνία του και από την "οπτική" γωνία του κάθε ενός. Άλλωστε δεν υπάρχει σωστή φορά περιστροφής για τα μοτέρ, εξαρτάται από την εργασία που θέλουμε να πραγματοποιήσουμε.

Η αλλαγή της φοράς γίνεται με τυχαία αντιμετάθεση των δυο εκ των τριών φάσεων. Στο σχέδιο η αλλαγή γίνεται με αντιμετάθεση της πρώτης με την τρίτη φάση αλλά το ίδιο αποτέλεσμα μπορεί να γίνει αντιμεταθέτοντας την δεύτερη με την τρίτη ή την πρώτη με την δεύτερη.

Σχέδιο αυτοματισμού ελέγχου φοράς
περιστροφή ηλεκτρικού τριφασικού κινητήρα

Ένα απλό σχέδιο για τον έλεγχο της φοράς περιστροφής φαίνεται στο δεύτερο σχέδιο.

Για να μην υπάρξει περίπτωση να οπλίσουν ταυτόχρονα και τα δυο ρελέ, βραχυκυκλώνοντας έτσι στην ουσία την παροχή, βάζουμε τις λεγόμενες επαφές μανδάλωσης. Έτσι αν είναι οπλισμένο το ένα ρελέ δεν μπορεί να οπλίσει το άλλο, ακόμα κι αν πατήσουμε το σταρτ μπουτόν του, πρέπει αναγκαστικά πρώτα να απενεργοποιηθεί το οπλισμένο πατώντας το στοπ και μετά να ενεργοποιηθεί το άλλο. Το ένα ρελέ δηλαδή "μανταλώνει" το άλλο με μια κλειστή επαφή του (normal close N.C.) αποτρέποντας το να οπλίσει, εξ ου και το όνομα της επαφής.

Το συγκεκριμένο σχέδιο της αλλαγής φοράς δεν είναι το ιδανικότερο γιατί προϋποθέτει την προσοχή του χειριστή στο πραγματικό σταμάτημα του μοτέρ, που θέλει κάποιον χρόνο, πριν ξεκινήσει την αντίστροφη φορά. Θα μπορούσε κάποιος, την ώρα που το μοτέρ γυρίζει κατά την μία φορά, να πατήσει το στοπ και αμέσως μετά το σταρτ της άλλης φοράς, φέρνοντας έτσι το μοτέρ απότομα και ίσως επικίνδυνα, από τις μέγιστες στροφές της μιας φοράς στις μέγιστες της άλλης φοράς. Κάτι τέτοιο μπορεί να αποτραπεί με προσθήκη και άλλης ασφαλιστικής διάταξης.