Google+ Ηλεκτρολόγος μηχανικός: Ο ηλεκτρονόμος ή ρελέ
Προσοχή: Οι οδηγίες που δίνονται στο παρόν blog πρέπει να εφαρμόζονται από άτομα με εξουσιοδότηση από τον νόμο για την πραγματοποίηση ηλεκτρολογικών εργασιών καθώς και τις απαραίτητες γνώσεις. Μη τήρηση των κανόνων ασφαλείας ενδέχεται να εγκυμονεί κινδύνους για όσους πραγματοποιούν τις εργασίες, αλλά και για το κοινό.

Ο ηλεκτρονόμος ή ρελέ

Ρελέ στον πάγκο.
Λυμένο ρελέ 5,5 KWatt

Το ρελέ, ή ο ηλεκτρονόμος όπως λέγεται στα ελληνικά, είναι στην ουσία ένας ηλεκτρομαγνήτης, που όταν εφαρμοστή στα άκρα του πηνίου του η τάση που είναι κατασκευασμένο να αντέχει, τότε έλκει και συγκρατεί ένα σίδερο, ή πιο σωστά, ένα κομμάτι από αρκετά σιδερένια φύλλα, που είναι μονωμένα μεταξύ τους.
Πελέ στον πάγκο εργασίας.
Λυμένο ρελέ
Στο άκρο του κινητού σιδερένιου τμήματος έχουν προσαρμόσει μία ή συνήθως περισσότερες ηλεκτρικές επαφές, μονωμένες τόσο μεταξύ τους, όσο και ως προς τον ηλεκτρομαγνήτη.

Όσο υπάρχει η τάση οπλισμού, η τάση στα άκρα του πηνίου δηλαδή, υπάρχει και ο μαγνητισμός. Όταν σταματήσει η τάση οπλισμού, ένα ελατήριο που έχει, εν τω μεταξύ. συμπιεστεί, επαναφέρει στην αρχική κατάσταση τα φύλλα σιδήρου και κατ' επέκταση τις ηλεκτρικές επαφές .
Πηνίο
Το πηνίο του ηλεκτρονόμου με
τυπωμένη την τάση λειτουργίας του

Αν οι επαφές σε κατάσταση ηρεμίας, όταν δηλαδή δεν υπάρχει ρεύμα στο πηνίο του ρελέ, είναι ανοιχτές, τότε όταν μαγνητιστεί - οπλίσει, οι επαφές κλείνουν και αντίστοιχα οι κλειστές επαφές ανοίγουν.
Οι, χωρίς ρεύμα στο πηνίο, ανοιχτές επαφές, χαρακτηρίζονται ως Normally Open (NO) και οι κλειστές επαφές ως Normally Close (NC).

Υπάρχει μεγάλη ποικιλία στο πλήθος των επαφών, στο μέγεθος και στην τάση λειτουργίας του πηνίου.

Φωτογραφία label του ρελέ.
Το ταμπελάκι του ρελέ με όλα
τα στοιχεία του. 
Υπάρχουν ρελέ ειδικά κατασκευασμένα για να αντέχουν αποδοτικότερα σε ωμικό ( π.χ. αντιστάσεις θέρμανσης) , επαγωγικό (π.χ. μοτέρ) ή χωρητικό φορτίο (π.χ. πυκνωτές αντιστάθμισης άεργου ισχύος)



Επαφή ηλεκτρονόμου.
Μια επαφή του ρελέ. Το μεσαίο
είναι το κινητό μέρος της επαφής. 
Μια μορφή ρελέ συνηθισμένη στην βιομηχανία και στον έλεγχο ηλεκτρικών τριφασικών μοτέρ είναι και αυτό των πρώτων φωτογραφιών.

Η τάση οπλισμού δεν αναγράφεται συνήθως στο ταμπελάκι που φέρει τα στοιχεία του ρελέ αλλά στο σώμα που φέρει το πηνίο, το οποίο είναι εξάρτημα που μπορεί να αλλαχθεί.

Τα άκρα του πηνίου ονοματίζονται ως Α1 και Α2 στην πλειοψηφία των κατασκευαστών ρελέ.
Ρελέ με βάση για ράγα ωμέγα.
Μικρό ρελέ τύπου λυχνίας
με την βάση του στα 24 DC.

Πρόβλημα δυσλειτουργίας μπορεί να παρουσιαστεί μετά από εντατική χρήση ή κακή επιλογή της ισχύος του ή βλάβης στο φορτίο - κατανάλωση που ελέγχουν. Συνήθως οι επαφές ισχύος είναι αυτές που παρουσιάζουν πρόβλημα συχνότερα.

Οι βίδες είναι για τους αγωγούς.
Τα τμήματα της επαφής του ρελέ.
Το συγκεκριμένο ρελέ των πρώτων φωτογραφιών χαρακτηρίζεται ως ρελέ 5,5 KWatts στα 24 volts εναλλασσόμενο , που σημαίνει ότι για τα 400 volts τριφασικού δικτύου της Ελλάδας, είναι σχεδιασμένο να αντέχει, στις συνήθεις εφαρμογές, τριφασικό μοτέρ ισχύος μέχρι 5,5 KWatts και το πηνίο του είναι κατασκευασμένο για 24 Volts εναλλασσόμενη τάση .
Μικρά ρελέ μάρκας finder
 με τις βάσης τους.
Οι επαφές που αντέχουν το ρεύμα για μοτέρ 5,5 KWatts λέγονται επαφές ισχύος και είναι τρεις Normally Open, μία για την κάθε φάση.

Πλακέτα με ρελέ για αυτοματισμό
μηχανής. 
Οι υπόλοιπες επαφές που υπάρχουν στο ρελέ είναι βοηθητικές, σχεδιασμένες για μικρή ένταση ρεύματος και είναι από μία έως έξι. Αυτές αποκαλούνται και επαφές αυτοματισμού ή βοηθητικές επαφές.
Μαυρισμένη επαφή μικρού ρελέ. 

Συνήθως η μία βοηθητική NO είναι στάνταρ στο βασικό σώμα του ρελέ, ενώ αν θέλουμε περισσότερες NO ή NC τις αγοράζουμε ξεχωριστά και τις προσθέτουμε σε υποδοχή που υπάρχει στο ρελέ και είναι συνήθως κουμπωτές.

Για μεγάλης συχνότητας ενεργοποίηση και απενεργοποίηση είναι καλύτερα να επιλέξουμε solid state ρελέ το οποίο δεν έχει κινητά μέρη.


Εδώ ένα μικρό video με δυο ρελέ σε λειτουργία 

12 σχόλια:

  1. Γεια
    Το ποιο απλο απο οσα διαβασα
    δεν ξερω αν μπορεις να με βοηθησεις σε κατι
    Εχω κοψει το καλωδιο απο τον πολλαπλασιαστη στο αυτοκινητο και το περασα απο διακοπτη στο ταμπλο.
    το προβλημα ειναι οτι ξεχνω να τον κλεισω πολλες φορες. Θελω να το κανω με relay ετσι που μολις βγαλω το κλειδι να κοβετε το κυκλωμα και οταν θελω με ενα buton να μπορω να βαλω μπροστα.
    Οπως καταλαβες ειμαι ατζαμης αλλα μου αρεσει να κανω μονος πραγματα.
    Σε ευχαριστω

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Κώστα
      Καλός πράττης και προσπαθείς να κανεις πράγματα μονος σου αρκεί να βάζεις την ασφάλειά σου πάνω από αυτό που κάνεις.

      Προφανώς έχεις κόψει το πρωτεύων του πολλαπλασιαστή στα 12 βολτ.

      Μπορείς να κάνεις αυτό που γράφεις. Το μπουτόν θα είναι μπουτόν start με ανοιχτή επαφή ενώ την δουλειά του stop θα την κάνει το κλειδί όταν γυρίσει για να βγει.
      Το κύκλωμα φαίνεται εδώ.
      Το "φορτίο" στο σχέδιο είναι το πρωτεύον του πολλαπλασιαστή. Το ρελέ είναι στα 12 V dc με κύρια επαφή που να αντέχει το ρεύμα και έχει και μια βοηθητική επαφή.
      Για παροχή του αυτοματισμού δεν θα πάρεις κατευθείαν από την μπαταρία αλλά από κάποιο κύκλωμα που ενεργοποιείται μόνο όταν το κλειδί είναι στην θέση του, π.χ. ραδιόφωνο; φώτα πορείας; Διαφέρει από αμάξι σε αμάξι.

      Διαγραφή
    2. Ευχαριστώ που ασχολήθηκες μαζί μου στον ελεύθερο σου χρόνο. Θα προσπαθήσω να αποκωδικοποίησω το σχέδιο και να το κάνω πράξη :). Το εκανα σε κάθε αυτοκίνητο που είχα , αλλά πρώτη φορά θα γίνει με τον σωστό τρόπο

      Διαγραφή
  2. Καλό μεσημέρι, ειμαι εγγαταστατης ηλεκτρολόγος και φτιάχνω μια κλωσσομηχανη, έχω λοιπόν ένα μοτερακι από ηλεκτροβανα και θέλω με αυτό να γυρίζω τις σχαρες με τα αυγά ανά 6 ώρες το 24 ώρο (δηλαδή τέσσερις φορές), Η περιστροφή που κάνει το μοτέρ για μια κλήση 45 μοίρες δεξιά και μετά από 6ωρες 45 μοίρες αριστερά νομίζω ότι μπορεί να γίνει ανεξοδα με δύο διακόπτες τερματικους των 3,5 €χ2 =7€.Η ερώτηση σε όποιον συνάδελφο μπορεί να γνωρίζει είναι, χρειάζεται χρονοδιακοπτης με δύο εξόδους ??επειδή η ηλεκτροβανα έχει δύο επιστοφες!!! Λέω πάλι είμαι εγγαταστατης δεν ασχολούμαι με αυοματισμους οπότε κάθε πληροφορία και ίσος και σχέδιο πολυγραμικο δεκτό!!!!

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Ένα διπλό χρονικό αρκεί για το κύκλωμα που περιγράφεις. Με χρόνο on και off τον ίδιο.(6 ώρες) . Σε συνδυασμό με τα δύο τερματικά είσαι ΟΚ.

      Διαγραφή
  3. Ευχαριστώ αγαπητέ φίλε και συνάδελφε Δημήτρη, απλά επειδή είχα απλούς χρονοδιακοπτες με 15 λεπτά το άγκιστρο και όχι δευτερόλεπτο γιαυτό και βάζω τους τερματικους για να το σταματώ εκεί που το θέλω. Ευχαριστώ και πάλι για την επιβεβαίωση!!!!

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  4. Σε ενα πιεστικο εχω ενα ρελε με θερμικο ξαφνικα σταματησε το μοτερ να λειτουργει μετα απο πτωση τασεως της δεη ρευμα εχω κανονικι οι ασφαλειες ειναι οκ οταν συνδεσω 220 στο ρελε κολλαει τι μπορει να συμβαινει

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Μπορεί να έχει καεί το μοτέρ.

      Είναι τριφασικό;
      Πάνε τα σωστά βολτ στο μοτέρ;
      Έχει start stop ή διακόπτη;
      Ακούγεται κάτι στο μοτέρ αν το ξεκινήσεις;
      Πέφτει το θερμικό μετά από λίγο;

      Διαγραφή
  5. Καλημέρα

    Θέλω να συνθέσω ένα απλό φωτιστικό ασφαλείας χρησιμοποιώντας μπαταρία μολύβδου 12V και μια λάμπα led 10W 12V. Η μπαταρία θα συντηρείται από αυτόματο φορτιστή μπαταριών αυτοκινήτου. Το φωτιστικό θα ενεργοποιείται μόνο σε περίπτωση διακοπής, άρα το μόνο που λείπει είναι κάποιος αυτόματος διακόπτης που θα κλείνει σε απώλεια τάσης δικτύου.
    Από αυτά που διαβάζω, αντιλαμβάνομαι ότι εφόσον η εντολή θα υλοποιείται από την απουσία σήματος, αναγκαστικά πρόκειται για ρελέ αυτοσυγκράτησης.
    Oι γνώσεις μου είναι πολύ βασικές, οπότε χρειάζομαι μια πρόταση για κάποιο συγκεκριμένο προϊόν, καθώς και οδηγίες συνδεσμολογίας για να είμαι βέβαιος.
    Υποθέτω ότι σε μη βιομηχανικές εφαρμογές, τα ρελέ χρησιμοποιούν τάση δικτύου για το κύκλωμα του ηλεκτρομαγνήτη (σε συνδυασμό με μια τεράστια αντίσταση σε σειρά;) ενώ υποβιβασμός με μετασχηματιστή γίνεται σε υφηλές ισχύες. (Το δεύτερο πολύ πιο ασφαλές, το πρώτο πολύ φθηνότερο).
    Εφόσον η περίπτωσή μου δεν αφορά διαχείριση υψηλής ισχύος, μήπως θα ήταν καλή ιδέα η χρήση ρελέ 12 V DC αυτοκινήτου σε συνδυασμό με ένα απλό τροφοδοτικό πρίζας; (διαθέσιμο)
    Μου φαίνεται καλή ιδέα να βάλω μια απλή ασφάλεια τήξεως στο θετικό πόλο της μπαταρίας..Έχω χάσει κάτι σημαντικό;
    Ευχαριστώ εκ των προτέρων.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Α. Τα ρελέ δεν έχουν μια τεράστια αντίσταση σε σειρά, δεν την χρειάζονται, είναι απλός ένα πηνίο που έχει και ωμική αντίσταση από μόνο του.

      Β. Καλό είναι να βάλεις μια ασφάλεια στον θετικό πόλο της μπαταρίας αλλά αν είναι αφόρτιστη η μπαταρία το ρεύμα φόρτισης θα είναι μεγαλύτερο από το ρεύμα που τραβάει η λάμπα. Πρέπει η τιμή της ασφάλειας να είναι η κατάλληλη.

      Γ. Ένα απλό τροφοδοτικό 12 V δεν είναι φορτιστής. Μπορεί να δημιουργήσει πρόβλημα στην μπαταρία έως και σκάσιμο θέλει προσοχή να μην βγάζει "περίεργη" κυματομορφή και μεγαλύτερη τάση. Δες εδώ

      Δ. Δεν χρειάζεσαι αυτοσυγκράτηση. Αν στα Α1 και Α2 ενός ρελέ 230 V βάλεις την φάση και τον ουδέτερο του δικτύου τότε όταν το ρελέ "πέσει" θα σημαίνει ότι δεν έχεις παροχή ρεύματος ΔΕΗ εκεί που θέλεις το φωτιστικό ασφαλείας. Αν λοιπόν χρησιμοποιήσεις μια NC επαφή αυτού του ρελέ με παροχή από την μπαταρία στην λάμπα τότε αυτή θα κλείνει κύκλωμα κάθε φορά που δεν θα έχεις 230 V, αυτό που θέλεις δηλαδή. Αυτό το ρελέ θα έβαζα


      Ε. Αν θέλεις μπορείς να βάλεις και ρελέ στα 12 V ( που να έχει NC επαφή) αλλά πρέπει να έχει και δίοδο ώστε να μην οπλίζει από τα 12 της μπαταρίας αλλά μόνο από του φορτιστή. Βέβαια αν χαλάσει ο φορτιστής θα ανάβει συνέχεια το ασφαλείας χωρίς λόγο.

      Διαγραφή
    2. Α. Έχω πολλά χρόνια να πιάσω επίλυση RL στα χέρια μου (από το λύκειο). Η απορία είναι αν το λεπτό συρματάκι του πηνίου παρουσιάζει αρκετή ωμική αντίσταση και αυτεπαγωγή L, ώστε να συνδεθεί κατευθείαν στο δίκτυο. Αν Ι και V οι ενεργές τιμές, τότε Ι= V/Ζ με Ζ=ρίζα R^2+(ωL)^2. Δεν έχω δει πρακτικές τιμές R και L και είχα την εντύπωση πως θα τραβούσε πολλά Αmp και θα καιγόταν.
      Β. Ναι αυτό δεν το είδα. Το ρεύμα λειτουργίας της λάμπας θα είναι 10W/12V=0.83A, όμως ο φορτιστής έχει μέγιστο ρεύμα φόρτισης 3.8Α! (Βέβαια δεν προβλέπεται λειτουργία της λάμπας και ταυτόχρονα φόρτιση - περισσότερα στο Δ.) Τα 0.83Α ισχύουν αν η λάμπα έχει ωμική συμπεριφορά. Εφόσον προορίζεται για 12V DC δεν θα έχει κύκλωμα ανόρθωσης - εξομάλυνσης, παρά μόνο μια αντίσταση ρύθμισης της έντασης. Δεν ξέρω αν οι δίοδοι παρουσιάζουν χωρητική ή επαγωγική συμπεριφορά - μια μέτρηση θα το δείξει.
      Γ. Όταν λέω ότι οι γνώσεις μου είναι βασικές δεν εννοώ ότι είμαι άσχετος XD! Δεν θα φόρτιζα ποτέ μια μπαταρία μ'ένα απλό τροφοδοτικό των 5 ε, πόσο μάλλον να το αφήσω μόνιμα πάνω σε μια μπαταρία και μάλιστα μολύβδου! Η maintenance free είναι από τα πρώτα πράγματα που είδα στο blog σου.
      Δ. Όταν πρόκειται όμως για ρελέ, είμαι άσχετος και αυτό φάνηκε από το παιδαριώδες (για να μην πω τίποτα χειρότερο) σχόλιο για αυτοσυγκράτηση.. Δεν είχα καταλάβει ότι αναφέρεται στην τροφοδοσία του πηνίου από την ίδια του την επαφή. Νόμισα ότι περιγράφει πηνίο που κρατάει τις επαφές του ανοιχτές όταν είναι διεγερμένο. Αν σε μπέρδεψα κι εσένα, συγγνώμη.
      Η διάταξη αποτελείται από τρία κυκλώματα:
      1. Λάμπα LED 12V, μπαταρία μολύβδου 12V, διακόπτης : οι επαφές του κύριου κυκλωματος του ρελέ. Πρέπει να είναι ανοιχτές όταν το βοηθητικό κύκλωμα έχει τάση.
      2. Το βοηθητικό κύκλωμα του ρελέ συνδεδεμένο στο δίκτυο.
      3. Ο αυτόματος φορτιστής μονίμως συνδεδεμένος στην μπαταρία.
      Αν γίνει διακοπή, ίσως για κλάσμα δευτερολέπτου να πάρει η λάμπα και από τον φορτιστή.
      Όταν ο φορτιστής είναι σε φάση συντήρησης, θα δίνει λίγα mA (πόσα άραγε;) και δεν νομίζω να μπορεί αυτόματα να πάει σε φάση φόρτισης και να κάνει άλμα στα 3.8Α, αν βρεθεί σε σειρά με τη λάμπα.
      Αν όμως βρίσκεται σε φάση φόρτισης, έστω και με μικρότερο από το μέγιστο ρεύμα, ίσως θα ήταν πιο ασφαλές για τη λάμπα να ειναι εκτός. Μάλλον θα βάλω μια ασφάλεια 1Α για προστασία από βραχυκύκλωμα της μπαταρίας και ίσως να μπορεί να προστατεύσει και από υπερένταση τον φορτιστή, αλλά δε θα το δοκιμάσω.
      Τέλος, αν προηγηθεί αποφόρτιση, με την επάνοδο της τροφοδοσίας ο φορτιστής ενεργοποιείται σε λειτουργία αναμονής και μόνο χειροκίνητα μπορεί να μπει σε φόρτιση (οπότε αποφεύγονται περίεργες καταστάσεις).
      Ε. Η πρόταση ήταν να χρησιμοποιήσω ΕΠΙΠΛΕΟΝ ένα μικρό τροφοδοτικό για το βοηθητικό κύκλωμα ενός ρελέ DC (καμία σχέση με τη μπαταρία) ως φθηνότερη λύση. Λίγες μέρες πριν γράψω, ζήτησα μια πρόταση συμπτωματικά απ'το ίδιο κατάστημα και ο πωλητής μου έδειξε ένα βιομηχανικού τύπου με πάνω από 20 ε. Μάλιστα όταν τον ρώτησα αν μπορώ να χρησιμοποιήσω κάτι πιο απλό και φθηνό μου είπε όχι..
      Ρωτώντας πας στην Πόλη
      Καλό βράδυ.

      Διαγραφή
  6. Διόρθωση
    Δ. Μάλλον θα βάλω μια ασφάλεια 1Α...να προστατεύσει και από υπερένταση ΤΟΥ φορτιστή...

    ΑπάντησηΔιαγραφή

Διαβάζω όλα τα σχόλια